Kırkpınar'ın efsane başpehlivanları

Kırkpınar deyince akıllara gelen isimler yıllar geçse de er meydanlarında saygı, hürmet ve dua ile anılmaya devam ediyor. "Rakipsiz" Kel Aliço, "Cihan Pehlivanı" Koca Yusuf, "Sultanın Aslanı" Adalı Halil ve "Yenilmez" Kurtdereli...

Yağlı güreş tarihinin adları silinmez efsanelerinin isimleri, altın kemeri takamasalar da yıllardır dilden dile dolaşıyor.

Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri'nin yenilmez isimleri "Rakipsiz" Kel Aliço, "Cihan Pehlivanı" Koca Yusuf, "Sultanın Aslanı" Adalı Halil, "Yenilmez" Kurtdereli, zamana da yenilmeyen başpehlivanlar olarak tarihe isimlerini yazdırdı.

663. Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri, 4 Temmuz Perşembe günü ön eleme müsabakalarıyla Sarayiçi Er Meydanı'nda başlayacak. Bu yıl lig usulü nedeniyle bazı pehlivanlar er meydanına erken çıkacak.

Geleneği cuma namazı sonrasında başlatılması olarak bilinse de son dönemde pehlivan sayısının fazlalığı nedeniyle Kırkpınar'daki sayıyı azaltmak amacıyla lig usulüne dönüldü.

Bu nedenle 28 başpehlivan cumartesi günü 40 başpehlivanın arasına yer almak için perşembe günü kol bağlayacak. 7 Temmuz Pazar günü başpehlivanın seçileceği güreşlere kadar organizasyon devam edecek.

Cazgırların piri Şükrü Kayabaş'ın her organizasyonda "Üç yüz minareden ezan sesi midir gelen, yoksa kırk davulun sesi mi? Yoksa Koca Yusuf mudur gelen? Sarayiçi Kırkpınar kaynıyor, Adalı mıdır gelen? Hayde bre Aliço uyuyor musun? Kıran kırana güreşler var duymuyor musun?" diye andığı efsane isimler güreş tutacak her pehlivanın da örnek aldığı isimlerden.

Kimi zaman cazgırın manisinde dile gelen, kimi zaman bir pehlivanın duasında anılan "Rakipsiz" Kel Aliço, "Cihan pehlivanı" Koca Yusuf, "Sultanın aslanı" Adalı Halil, "Yenilmez" Kurtdereli, adları Kırkpınar'da ölümsüzleşen efsanelerden.

Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu'nun Meydan şiirinde "Şu yeryüzü er meydanı. Gönül sevmez her meydanı. Yüreksize yorgan döşek. Koç yiğide ver meydanı." mısralarıyla ölümsüzleşen Türk güreşçilerinin yiğitlikleri, hala dilden dile anlatılmaya ve her biri farklı bir özelliğiyle aldığı namı salmaya devam ediyor.

Kırkpınar'ın yanı sıra dünyadaki güreşleriyle efsaneleşmiş isimler şöyle:

Kel Aliço:

1844 yılında Plevne'de doğdu. Deliorman bölgesinin sert havasıyla güçlenen Kel Aliço, Kırkpınar'da estirdiği hava nedeniyle sarayın dikkatini çekti.

Sultan Abdülaziz'in pehlivanı Kavasoğlu İbrahim'e iyi bir rakip bulunması amacıyla başlatılan çalışmayla saraya gitti, güreşteki mahareti sayesinde saray başpehlivanı oldu. Kel Aliço, padişah Abdülaziz ile de güreşti.

Kırkpınar'da başpehlivanlığı 27 kez üst üste kimseye kaptırmadı. "Ustaların ustası" namıyla bilinen Kel Aliço, Kırkpınar'da fenomen olan efsanelerin en ünlüsüdür. İnatçılığı, acımasızlığıyla bir namı da "Gaddar" olan Kel Aliço, el ense ve tırpan ustasıdır.

Çırağı Koca Yusuf'un meydan okumasıyla son meydana çıkışında Kel Aliço'nun yaşı 70, çırağı Koca Yusuf'un yaşı ise 45'ti. Yaşına rağmen uzun süre güreş tuttuğu çırağını yendi. Koca Yusuf'un elini öpmesi ile güreşte jübilesini o gün yaptı.

Saçının azlığından nedeniyle "Kel", güreşteki sertliği nedeniyle de "Gaddar" olarak adınla Aliço, 75 yaşında daha sonra adı verilecek İpsala'nın Kel Aliço Pehlivan köyünde vefat etti.

Koca Yusuf:

Kuzey Bulgaristan'ın Şumnu şehrinde 1857 yılında doğdu. Atadan güreşçi Yusuf pehlivan, Dursun pehlivan ve Kel İsmail'den ilk güreş eğitimini aldı.

Kırkpınar'ın rekoru kırılamayan başpehlivanlarından Kel Aliço ile güreşinde berabere kaldı. Kırkpınar'a ilk kez 1882 yılında katıldı.

Namı arttıkça hem Fransa hem de Amerika'da güreşlere davet edildi. Orada da meydanı rakiplerine dar eden Koca Yusuf, 1898'de Amerika'daki güreşten dönerken bindiği geminin Sable Adası'nda batması sonucu yaşamını yitirdi.

"Türk gibi güçlü" sözü Koca Yusuf'un güreşlerini seyreden Fransızların deyimleri arasına girdi.

 Adalı Halil:

Bugün Yunanistan sınırlarındaki Adaiçi köyünde 1866 yılında doğan Adalı Halil, harman yerinde akranlarını yenerek başladığı güreşinde önce köy düğün meydanlarında daha sonra da Kırkpınar meydanında boy gösterdi.

Kel Aliço'yla 5,5 saat yaptığı güreş, kendisine Aliço'nun çırağı olması noktasında başarının kapısını araladı.

Kel Aliço'dan öğrendiği taktiklerle hem yurt içi hem yurt dışında meydanı rakiplerine dar etti, 18 kez Kırkpınar başpehlivanı oldu.

"Sultanın aslanı", "Edirne aslanı" unvanları yakıştırılan Adalı Halil, Koca Yusuf'un estirdiği deniz aşırı namı devam ettirdi. Paris ve Viyana'daki namlı güreşlerinin yanı sıra, Şikago'da rakibinin kemiğini kırmasıyla daha da ünlendi.

Kurtdereli Mehmet:

Kurtdereli Mehmet, Osmanlı topraklarından olan şimdilerde Bulgaristan sınırlarındaki Tırnova'da 1872 yılında doğdu.

Adalı Halil ve Kara Osman'ı 1899 Kırkpınarı'nda yenerek başpehlivan oldu. Kurtdereli Mehmet, Avrupa'da da güreşti ve dünya şampiyonu oldu.

Sultan 2. Abdülhamit ve Sultan Mehmet Reşat'ın madalya ile ödüllendirdiği Kurtdereli, 1911 yılında Taksim Talimhane Güreşleri'nde rahatsızlıklarına rağmen İngiliz, Hollanda ve Macar güreşçileri yenerek "Cihan şampiyonu" unvanını kazandı. Son güreşlerini bu yılda yapan Kurtdereli, kispetini Kabe'ye bir pehlivan aracılığıyla yollayıp er meydanlarından çekildi.

Güreşten sonra başhakemlik yapan Kurtdereli'nin Anadolu Ajansı'na verdiği mülakatta "Güreşirken bütün Türk milletini arkamda hisseder ve onun şerefini korumak için her şeyi yapardım. Sanki bütün Türk milletinin kuvvetinin arkamdan dayandığını hissederdim." ifadelerini kullandı.

Büyük Önder Mustafa Kemal'in bu röportajı okuduktan sonra yazdığı övgü dolu mektubu ve 1000 lira para ödülü bulunan zarf Kurtdereli'ye, Salih Bozok ve Kılıç Ali vasıtasıyla ulaşır.

Kurtdereli ise Atatürk'ün mektubunu göz yaşlarıyla okur.

Namlı bu pehlivanların dışında iri cüssesiyle anılan Filiz Nurullah, Hergeleci İbrahim, Çolak Mümin Molla, Er Sultan, Filibeli Kara Ahmet, Hançoğlu İbrahim, İpçi Hüseyin, Kara Ahmet, Katrancı Mehmet, Kavasoğlu İbrahim, Kazıkçı Kara Bekir, Nakkaşlı Eyüp, Şamdancıbaşı Kara İbo da hala güreş taktikleri ve kişilikleriyle güreş camiasında konuşulan isimlerden.

Read More

Kırkpınar'da 662. buluşma!

Kırkpınar'ın ilk akıncı pehlivanları yenişemeden can verdiği için "bitmeyen efsane güreşin" devamı olarak sürdürülen 6,5 asırlık organizasyon 7-9 Temmuz tarihleri arasında gerçekleşecek.

"Yağlı güreşin olimpiyatı" olarak bilinen Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri, geçmişin emanetini geleceğe taşımanın gururuyla 662'nci kez pehlivanları kardeşlik, centilmenlik ve yiğitlik düsturuyla buluşturacak. Kendine has ritüelleriyle ön plana çıkan Tarihi Kırkpınar Güreşleri, yüz yılların mirasını geleceğe taşımaya devam ediyor.

Türk güreşinin en büyük organizasyonu kabul edilen Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri, 7 Temmuz Cuma günü başlayacak. Minik pehlivanların kol bağlamasıyla gelenek 662'nci kez tekrarlanacak.

Güreş ağasının seçileceği, çeşitli boylarda müsabakaların yapılacağı ve Türkiye'nin başpehlivanının belirleneceği Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri yine renkli görüntülere sahne olacak.

Kırkpınar'da başpehlivan, 9 Temmuz Pazar günü belirlenecek.

- Efsanenin doğuşu
Kırkpınar, Rumeli'nin fethine giden 40 akıncıdan Ali ile Selim kardeşlerin, fetih yolunda birbirleriyle saatlerce güreşmeleri sonrası can verdikleri bir efsanenin adı.
Galibi belli olmayan bir güreşte can veren iki akıncıya vefa olarak 657 yıldır devam eden tarihi güreşlerin, asırlardır bazıları değişime uğrasa da gelenekleriyle geleceğe taşınan "olmazsa olmazları", Kırkpınar'ı efsane yapmaya devam ediyor.
- Yağlı güreş oyunları 
Ayakta ve yerde yapılan güreşlerde oyunlar, "elense, tırpan, kaz kanadı, ayakta güreşi bağlama, budama, paça, kazık, kepçe, kemane, kolbastı, köstek, künde, boyunduruk, kurt kapanı, yanbaş, sarma" olarak sıralanıyor.
Yağlı güreş kurallarına göre, rakibi sırt üstü getirmek, rakibini kucaklayıp, ayağını yerden kesmiş vaziyette en az üç adım taşımak, rakibi pes ettirmek, rakibin ayağından kispetini çıkarmak ya da boydan boya kispetin yırtılması yenilmenin işareti anlamına geliyor.
Yağlı güreşlerde hakeme, seyirciye veya rakibe söz ya da işaretle hakaret etmek, rakiple tartışmak, güreşi sulandırmak, şike yapmak, güreş kurallarına uymamak, hakeme riayet etmemek ceza gerektiriyor.
- Kırkpınar'a özel terimler
Kırkpınar'a özel bazı terimlerin anlamı ise şöyle:
Ağa: Eskiye nazaran şimdi sadece bir simge durumunda olsa da ağa, Kırkpınar'ın vazgeçilmez ögelerinin başında geliyor. Eskiden güreşleri düzenleyen, konukları ağırlayan, ödüller dağıtan ağanın pek çok görevi Edirne Belediyesi ve Türkiye Güreş Federasyonu tarafından yapılıyor.
Başpehlivan: Kırkpınar'da baş güreşlerinde rakibini yenen pehlivan Türkiye başpehlivanı unvanını alıyor. Bu unvanı 3 kere üst üste alan başpehlivan altın kemerin daimi sahibi oluyor.
Kispet: Manda ve dana derisinden yapılan pehlivan giysisine verilen addır. Beli sarması için bel kısmında kalın bir ip bulunan kispetin, paça kısmı da bir sicimle bağlanır. İyi bağlanmayan bir paça, rakip güreşçinin parmaklarını paçadan içeri sokup yenmesi anlamına gelir. Kispetler zembil adı verilen hasır çantalarla taşınır.
Peşrev: Pehlivanın rakibiyle güreşe tutuşmadan önce yaptığı egzersizlerin bütünüdür. Belirli bir ritüeli bulunan peşrev, pehlivanı seyreden güreşçiyi coşturarak, güreşçiye moral de yükler. Hakem heyeti önünde toplanan pehlivanlar, cazgırın tanıtımıyla peşreve başlar. Üç ileri, üç geri gidişten sonra yere sol diz ile çökülür. Önce sağ el yere, dize, dudağa ve alına vurulur. Bu şekilde çayırda gidiş geliş yapılır, bu sırada karşılaşılan rakibin paçaları yoklanır, sırtı sıvazlanır, enseler bağlanır, eller tutuşulur.
Yağlanma: Güreşte, her iki pehlivan da savunma amaçlı yağlanır, yağ sürülen vücut kolay kavranamaz. Pehlivanlar, omuzlarına, göğüslerine, kol ve kispetlerine yağ sürer.
Cazgır: "Salavatçı" da denilen cazgır, hakem heyetinin eşleştirdiği pehlivanların adlarını, memleketlerini uygun manilerle söyler, pehlivanları güreşe dua ile davet eder.
Davulcu ve zurnacı: Güreşlerin olmazsa olmaz ögelerindendir. Çaldıkları ezgilerle pehlivanları ve seyirciyi coştururken, kimi zamanda güreşteki temponun düştüğünü, vuruşlarıyla pehlivanlara aktarırlar.
Kırmızı dipli mum: Kırkpınar'ın davet simgesidir.

Read More

Yağlı Güreş Terimleri Sözlüğü

Yağlı güreş, geleneksel Türk sporlarından biri olarak köklü bir geçmişe sahip olan ve genellikle yağlanmış bedenlerle yapılan bir güreş türüdür.

1. Yağlı Güreş: Geleneksel Türk sporu olan ve genellikle yağlanmış bedenlerle yapılan güreş türü.

2. Pehlivan: Yağlı güreşçiye verilen isim. Bu kişilerin güçlü, dayanıklı ve teknik becerilere sahip olmaları beklenir.

3. Başpehlivan: Yağlı güreş turnuvalarında en üst düzeyde başarı göstermiş güreşçiye verilen unvan. Kırkpınar'da baş güreşlerinde rakibini yenen pehlivan Türkiye başpehlivanı unvanını alıyor. Bu unvanı 3 kere üst üste alan başpehlivan altın kemerin daimi sahibi oluyor.

4. Ağa: Eskiye nazaran şimdi sadece bir simge durumunda olsa da ağa, Kırkpınar'ın vazgeçilmez ögelerinin başında geliyor. Eskiden güreşleri düzenleyen, konukları ağırlayan, ödüller dağıtan ağanın pek çok görevi Edirne Belediyesi ve Türkiye Güreş Federasyonu tarafından yapılıyor.

5. Kıspet: Yağlı güreşçilerin giydiği özel kıyafet. Genellikle deriden yapılmış ve vücuda sıkıca oturacak şekilde tasarlanmıştır.

6. Peşrev: Pehlivanın rakibiyle güreşe tutuşmadan önce yaptığı egzersizlerin bütünüdür. Belirli bir ritüeli bulunan peşrev, pehlivanı seyreden güreşçiyi coşturarak, güreşçiye moral de yükler. Hakem heyeti önünde toplanan pehlivanlar, cazgırın tanıtımıyla peşreve başlar. Üç ileri, üç geri gidişten sonra yere sol diz ile çökülür. Önce sağ el yere, dize, dudağa ve alına vurulur. Bu şekilde çayırda gidiş geliş yapılır, bu sırada karşılaşılan rakibin paçaları yoklanır, sırtı sıvazlanır, enseler bağlanır, eller tutuşulur.

7. Güreş Sahası: Yağlı güreşin yapıldığı özel alan veya arena. Genellikle açık havada düzenlenir ve izleyicilere gösteri yapılır.

8. Deste: Bir yağlı güreş maçında, güreşçilerin birbirlerini belirli bir pozisyona getirmek için kullandıkları hareketlerin toplamı.

9. Kazık: Yağlı güreşte rakibin belini kavrayarak onu yerden kaldırmayı hedefleyen teknik.

10. Puanlama: Yağlı güreşte puan sistemi kullanılarak maçın sonucunun belirlendiği süreç. Her hareketin belirli bir puan değeri vardır.

11. Tek Atma: Rakibi tamamen yere düşürme ve kontrol etme hareketi. Tek atma gerçekleştiren güreşçi maçı kazanır.

12. Altın Puan: Eşitlik durumunda uygulanan bir puanlama sistemidir. Belirli bir süre içinde ilk puanı alan güreşçi maçı kazanır.

13. Destan: Yağlı güreşte başarılarıyla ün salmış güreşçilerin hikayelerini anlatan şiirsel anlatım.

14. Heybe: Yağlı güreşçilerin sırtlarına astıkları, maç sırasında tutunmak için kullanılan deriden yapılmış çanta.

15. Kavga Etmek: Yağlı güreşçilerin birbirleriyle mücadele etmek için kıspetlerini kavrayıp güreşe başlaması.

16. Güreşçi Yemini: Yağlı güreşçilerin maç öncesinde verdiği söz, rakibi saygıyla karşılamak ve onurlu bir mücadele yapmakla ilgilidir.

17. Yağlanma: Güreşte, her iki pehlivan da savunma amaçlı yağlanır, yağ sürülen vücut kolay kavranamaz. Pehlivanlar, omuzlarına, göğüslerine, kol ve kispetlerine yağ sürer.

18. Cazgır: "Salavatçı" da denilen cazgır, hakem heyetinin eşleştirdiği pehlivanların adlarını, memleketlerini uygun manilerle söyler, pehlivanları güreşe dua ile davet eder.

19. Davulcu ve zurnacı: Güreşlerin olmazsa olmaz ögelerindendir. Çaldıkları ezgilerle pehlivanları ve seyirciyi coştururken, kimi zamanda güreşteki temponun düştüğünü, vuruşlarıyla pehlivanlara aktarırlar.

20. Kırmızı dipli mum: Kırkpınar'ın davet simgesidir.

21. Taraftar: Yağlı güreş maçlarını izleyen ve güreşçilere destek veren seyircilerin topluluğu.

Bu kapsamlı yağlı güreş terimleri sözlüğü, yağlı güreşin temel kavramlarını anlamak ve bu spor dalına ilgi duyanlara rehberlik etmek için hazırlanmıştır.

 

Read More